نمودارهای رنگی

اثر « نمودارهای رنگی » در ارائه «اطلاعات مالی پيچيده» برای انواع تصميمات مالی

توسعه تكنولوژی، ايجاد تحول اطلاعاتی و افزايش ابعاد و عوامل تأثيرگذار بر تجارت موجب شده تا مديران، اعتباردهندگان، سرمايه گذاران وبا پيچيدگي و افزايش بار اطلاعاتي رو به رو شوند، اين امر توجه به تمام جوانب، دخيل نمودن هر يك از آنها در تصميم گيری، عدم توانايي افراد براي تركيب منابع چند گانة اطلاعات و در نهايت كاهش دقت قضاوت را به دنبال دارد. به همين دليل، افراد قادر نخواهند بود با اتكای صِرف به اطلاعات منعكس در صورتهای مالي از عهده وظايف محوله بر آيند. از اين رو برقراری و توسعه سيستم های اطلاعاتي جهت توليد ابزار ارائه، تحليل وكنترل داده ها به منظور پشتيبانی از تصميم استفاده كننده لازم و ضروری می نمايد.

استفاده از توليدات سيستم هاي اطلاعاتي زماني سودمند خواهد بود كه ملاحظه شود، بكارگيري آن براي استفاده كنندگان، لازم بوده و تأثير به سزائي بر روي تصميم گيري آنها دارد. در غير اينصورت تهيه و ارائة اطلاعات با چنين ويژگي هايي، تحمل هزينه اي بيش نخواهد بود. لذا كمك به افراد در راستاي افتراق و ساختار بندي اطلاعات، استفاده بهينه و جلب نمودن توجه آنها به نكات خاص و تأثير گذار و در نهايت فراهم سازي بهترين محيط براي تصميم گيري ايشان از دير باز مطرح بوده است.

دقت قضاوت، پردازش اطلاعات توسط انسان و كمك به تصميم گيري عناويني هستند كه مورد توجه محققان حسابداري قرار گرفته اند. اخيراً نيز توجه گسترده اي به اثر بخشي روشهاي مختلف نمايش اطلاعات به وجود آمده كه هدف اصلي آن، ارائه پاسخ به اين پرسش است كه »چگونه با روش هاي مختلف نمايش اطلاعات«  (صورت شكل، نمودار، جدول و يا نوشتاري) مي توان رفتار انساني را به صورت دريافت، پردازش اطلاعات و عاقبت تصميم گيري بهينه » تحت تأثير قرار داد؟

زمانيكه يك قضاوت پيچيده نياز به كسب و جمع بندي زياد و قابل ملاحظه اطلاعات دارد، استفاده از رنگ ها در نمودارها ممكن است بتواند، زمينه اي را براي اصلاح و بهبود قضاوت از طريق تسهيل درك داده ها و ارقام حسابداري و كاهش تلاش مورد نياز براي شناخت و استنتاج ارتباط ميان آنها ، به وجود آورد. چرا كه انتظار مي رود، نمودارهای رنگی، مقادير حسابداري را به شكل چندبعدي خلاصه كرده و موجبات افتراق و مقايسه ميان آنها را فراهم آورد. بنابراين استفاده از آنها منجر به افزايش دقت قضاوت و كاهش خطاهاي تصميم گيري مي گردد.

همچنين با در نظر گرفتن مطالعات موجود در حوزه تفاوتهاي فردي كه بر توانايي هاي افراد مؤثر هستند و نيز يافته هاي معمول در تحقيقات حسابداري كه حاكي از آن است، خانم ها نسبت به آقايان عملكرد متفاوتي از لحاظ پردازش اطلاعات دارند، به تأثير تعاملي تفاوت هاي جنسيتي و استفاده از رنگها بر روي تصميم گيري به عنوان موضوع ديگري در اين مقاله پرداخته مي شود.

مباني نظري و پيشينة تحقيق

 با نظر به بحث مطرح شده فوق و با توجه به موضوع بررسي نحوه رفتار و تصميم گيری افراد به هنگام ارزيابی اطلاعات مالی ارائه شده در قالب نمودارهای رنگی لازم است ضمن پر داختن به مباحث و موضوعات مربوط به تصميم گيري و  نقشي كه اطلاعات براي بهبود و تقويت آن بازي مي كند، به اين قضيه از ديدگاه دو رويكرد دستوري و اثباتي نگاه شود تا از اين طريق، نحوه و روند اخذ تصميم و بهره گيري استفاده كنندگان از اطلاعات روشن گردد.

از تعاريفي كه محافل حرفه اي، از واژة حسابداري ارائه داده اند به خوبي روشن است كه تصميم گيري نقش مهمي را در تئوري هاي حسابداري بازي مي كند. براي مثال مؤسسه حسابداران آمريكا (AAA)  تعريف خود را از حسابداري چنين بيان كرده است:

» حسابداري  «فرايند تعيين، انداز ه گيري و ارتباط اطلاعات اقتصادي است، به شكلي كه امكان انجام قضاوت و تصميم گيري براي استفاده كنندگان از اطلاعات فراهم آيد. هيأت اصول حسابداري (APB) وظيفه حسابدار ي را فراهم نمودن اطلاعات كمي، با ماهيت مالي در مورد واحدهاي اقتصادي مي داند، به طوري كه بتوان در تصميمات اقتصادي افراد مفيد واقع شود و در نهايت F A S B اعتقاد دارد:

نقش«گزارشهای مالی»  در اقتصاد  تهيه اطلاعاتي است كه در تصميم گيری های اقتصادی و تجاری مفيد باشد

بنابراين، دليل بررسي تصميم گيري استفاده كنندگان و استفاده از اطلاعات حسابداري به خوبي روشن بوده، چراكه بدين ترتيب نوع و نحوه ارائه اطلاعات براي براي آنها مشخص مي شود. براي مثال، در طي دهه 1960 بكارگيري نرخ P/E برای سرمايه گذاران از جذابيت خاصي برخوردار شد و سرمايه گذاران براي محاسبه نرخ P/E نيازمند ارقام مناسب سود هر سهم شدند تا اين كه APB به  وسيله انتشار بيانيه شماره15 طرح جزئيات محاسبة سود هر سهم را براي شركتها اجباري ساخت و نيز بر ارایه نتيجه در صورت سود و زيان، به خاطر اهميت آن برای استفاده كنندگان، تاكيد كرد.

نظريه پردازان حسابداري، در ضمن مطالعه تصميماتي كه استفاده كنندگان مي گيرند و اثر آن بر تهيه اطلاعات، خط مشي دو طرفه اي را اتخاذ كرده اند. يكي در جهت پاسخ به اين سئوال كه مردم چطور بايد تصميم بگيرند(رويكرد دستور ي) و ديگري در راستاي اين موضوع كه در دنياي واقع چگونه تصميم گيري از سوي آنان شكل می گيرد( رويكرد اثباتي).

 در جنبة اول، فرد كار خود را با يك مدل اقتصادي آغاز نموده و جهت يافتن اطلاعات مورد استفاده در مدل تصميم گيري مي كوشد. درحاليكه در رويكرد دوم چگونگي استفادة افراد از داده هاي مالي مورد مطالعه و بررسي قرار مي گيرد.

رويكرد تجويزی

اينكه افراد چگونه بايد تصميم گيري كنند، يك سئوال قديمي است كه در سطوح  مختلف، پاسخ هايي به آن داده شد ه است. بسیاری  از مدلهاي تصميم گيري در بخش دستوري قرار مي گيرند چراكه به دانشجويان چگونگي و نحوة اتخاذ تصميم را معرفي مي كند  از آن جمله مي توان به مدلهاي جزیی در تصميم گيري اشاره كرد كه براي دانشجويان حرفه ای كاملا  آشناست. تجزيه و تحليل روابط بين هزينه، حجم فعاليت و سود (CVP( ، تجزيه و تحليل هزینه مربوط، تحليل رگرسيون، برنامه ريزی خطي و مدل های تخصيص هزينه نمونه ای از مدلهای جزئي هستند و از آن جهت به اين نام مشهورند كه بسياري از آنها مي كوشند تا تنها قسمتي از مسائل و مشكلات مربوط به اخذ تصميم را حل بنمايند.

اكثر اين مدلها د ر شرايط اطمينان كامل فرض شده و برخي، لحاظ نمودن مقادير مربو ط به ري سك ر ا در پايان تحليل هاي خود، گوشزد مي كنند. چنين مدلهاي ساد ه شده اي براي تصميم گيري، شامل يك سری از مفروضات می شوند كه معمولا استفاده كنندگان، از آنها بي اطلاعند. و در واقع هر چه مدل ساده تر باشد از مفروضات بيشتري در آن استفاده شده است.

رويكرد توصيفی

بخش ما قبل، بر ايجاد مدل تجويزي )دستوري(  براي تصميم گيري تمركز داشت و  اين بخش به نحو ه تصميم گيري واقعي افراد مربوط و براساس 2 سئوال زير هدايت مي شود:

-1 شركتها چگونه در مورد تعيين نوع اطلاعات قابل توزيع خود تصميم مي گيرند؟ به عبارت ديگر آنها چطور براي سياست گزارشگري مالي شركت تصميم گيري مي كنند؟

-2 چگونه افراد اطلاعاتي كه دريافت كرد ه اند براي تصميم گيري پردازش مي كنند؟ آيا روش هاي پردازش بين افراد متفاوت است؟

دو روش عمده براي پاسخگويي به سئوالات فوق وجود دار د. يكي از آنها حسابداري رفتاري است كه در حيطه علم روانشناسي قرار د اشته و تلاش مي كند، به اين سئوال كه « افراد چگونه از يك سري اطلاعات معين استفاده مي كنند؟ » پاسخ دهد.

اين رويكرد به دو شاخة فرعي پردازش اطلاعات انساني و تئوری ادراکی تقسيم مي شود.

رويكرد دوم كه به حسابداری اثباتی معروف است ، افراد را به صورت مجموعه در نظر گرفته و بيشتر به تصميمات سازماني مي پردازد تا به نحوه تصميم گيری استفاده كنندگان انفرادی.

هنوز فاصله اندكي ميان حسابداري رفتاري و اثباتي به اشكال زير وجود دارد:

-1 سطح تجزيه و تحليل دو ديدگاه مذكور با هم متفاوت است. حسابداری رفتاری،رفتار فردی را مدنظر قرار داده و ديگری رفتار كلي را مورد مطالعه قرار مي دهد.

-2 در مدلهای اقتصادی بيشتر از استدلال عقلي استفاده شده و فرض می شود انسان دارای قدرت محاسباتي نامحدودی در حداكثر كردن مطلوبيت خود خواهد بود.
اما در حسابداری رفتاری، افراد، غيرمنطقي تصور شده و اعتقاد به قدرت محاسباتي محدود برای انسا نها، وجود دارد بنابراين طرفداران اين ديدگاه، اقتصاددانان را به عدم واقع بيني متهم مي كنند.

دو روش عمده براي پاسخگويي به سئوالات فوق وجود دارد يكي از آنها حسابداری رفتاری است كه در حيطه علم روانشناسي قرار داشته و تلاش مي كند، به اين سئوال كه دو روش عمده براي پاسخگويي به سئوالات فوق وجود دارد يكي از آنها حسابداری رفتاری است كه در حيطه علم روانشناسي قرار داشته و تلاش مي كند، به اين سئوال كه » افراد چگونه از يك سري اطلاعات معين استفاده مي كنند؟  «پاسخ دهد.
اين رويكرد به دو شاخة فرعی پردازش اطلاعات انسانی  و تئوری ادراكی تقسيم مي شود. رويكرد دوم كه به حسابداري اثباتی معروف است ، افراد را به صورت مجموعه در نظر گرفته و بيشتر به تصميمات سازماني مي پردازد تا به نحوه تصميم گيري استفاده كنندگان انفرادي.

1_ سطح تجزيه و تحليل دو ديدگاه مذكور با هم متفاوت است. حسابداري رفتاري،رفتار فردي را مدنظر قرار داده و ديگري رفتار كلي را مورد مطالعه قرار مي دهد.

2_  درمدلهای اقتصادي بيشتر از استدلال عقلي استفاده شد ه و فرض مي شود انسان داراي قدرت محاسباتي نامحدودي در حداكثر كردن مطلوبيت خود خواهد بود.

اما در حسابداري رفتاري، افراد غيرمنطقي تصور شده و اعتقاد به قدرت محاسباتي محدود براي انسا نها، وجود دارد. بنابراين طرفداران اين ديدگاه، اقتصاددانان را به عدم واقع بيني متهم مي كنند.

پيشنهاد حاصل از يافته هاي تحقيق

 در حاليكه حسابداران، ساختار  بسيار پيچيده ای از بيانيه ها و استاندارد ها را ارائه كرده اند، تحقيقات نشان مي دهند كه  هم خوانندگان ناوارد و هم ماهر، ماوراء ارقام حسابداری را مي نگرند. در مورد رابطه سهامداران به عنوان خوانندگان گزارش شركتها، عموما كاهش قابل ملاحظه اي را در مطالعة ترازنامه و صورت سود و زيان نشان مي دهد، در حاليكه به نظر مي رسد بخش هاي مشروح گزارش، خواندگان بيشتري را به خود جلب مي كند.

براين اساس، تحقيق حاضر و تحقيقات مشابهِ آن، بعد جديدي به كارهاي موجود در حيطة نمودار هاي مالي، مباحث حسابداري، تصاوير بصري و خواندني از گزارشات مالي مي افزايد لذا به نظر مي رسد نتايج حاصل از اين مطالعه، قدرت قالب بندي و ارتباط از طريق چنين روش هايي را به عنوان افشائات مكمل مطرح مي كند.

با توجه به نتايج بر آمده از يافته های تحقيق حاضر مبني بر به وجود آمدن امكان تفكيك ابعاد مختلف اطلاعات وتسهيل امر طبقه بندي و به ذهن سپاري داده هاي مالي،مطالعه و درك مفاهيم آن، از طريق بكارگيري اشكال گرافيكي نمودارهای رنگی به هنگام اخذ انواع تصميمات مالي از سوي استفاده كنندگان و نيز با عنايت به روند رو به گسترش بهره گيري و استفاده از اشكال و اطلاعات نمودارهای رنگی در انتشار و ارائه گزارشهاي مالي شركتهاي بزرگ توليد كننده يا خدماتي دنيا ، مي توان بيش از پيش به اهميت نقش رنگها براي نمايش و مقايسه داده هاي حسابداري اشاره كرد و فراهم آوردن امكاناتي از اين دست همچون ايجاد سيستم هاي اطلاعاتي جهت تهيه گزارشات مالی رنگی را به شركت ها و نيز تهيه كنندگان اطلاعات مالي و حسابداري توصيه نمود همانگونه كه نتايج اين تحقيق نشان مي دهد، منافع بكارگيري رنگها در نمايش داده هاي حسابداري خصوصا به هنگام ارائه اطلاعات ماليِ پيچيده و نيز در مورد استفاده كنندگان زن، چشمگير و قابل ملاحظه است، به عبارت ديگر هنگامي كه استفاده كنندگان با سطح پيچيده اي از اطلاعات مواجه مي شوند رنگ مي تواند نقش مؤثري در دقت تصميم گيري آنها بازي كند، همچنين مشاهده شد كه ميزان بهره گيري خانم ها از منافع يادشدة رنگها در افزايش دقت و كاهش خطاهاي تصميم گيري بيش از مردان است. بنابراين موافق نتايج بر آمده از تحقيق و نيز مطالعات صورت گرفته در گذشته، آنچه مسلم است، توصيه به استفاده از نمودارها و بكارگيري رنگها جهت تفكيك و افتراق اطلاعاتي، در چنين شرايطي مفيد بوده و افراد را به استفاده از اطلاعات مالي و به دنبال آن تجزيه و تحليل دقيق تر، راغب مي سازد لذا اين امر علاوه بر بهره جويي از مزاياي بر شمرده شدة رنگها در ارتقاء و افزايش توان تحليل و پردازش، منجر به اتكاي صِرف بر اطلاعات مالي و جلوگيري از تصميمات ناآگاهانه و غير منطقي به ويژه براي سرمايه گذاران خرد و غير حرفه اي مي گردد.

در خاتمه ديويسن چنين عنوان مي كند كه انجام اين هزينه ها در مقايسه با هزينه تهيه صورتهای مالی ناچيز بوده ولي عمق، وسعت تاثير و تقويت قدرت ارتباط با خواننده را بيشتر میسازد، وي در ادامه مي افزايد طراحي خلاق، ارتباط را تقويت نموده و ارقام حسابداري را تكميل مي كند و بينش ارزشمندي براي تجارت و شخصيت واحد تجاري فراهم مي نمايد

Davison says the cost of doing these costs is negligible in comparison to the cost of preparing financial statements, but the depth, breadth of effect, and strengthening the power of communication with the reader increases, he further adds, creative design, reinforcement of communication, and accounting figures Completing and providing valuable insight into the business and personality of the business entity