گروه نرم افزاری قیاس 
دستهبندی مقالات
روش های محاسبه بهای تمام شده کالاها | فرمول و مثال
تاریخ انتشار: 1405/07/29
روش‌های محاسبه بهای تمام شده کالاها؛ فرمول، مثال و روش‌های مجاز در ایران
پاسخ کوتاه: بهای تمام شده کالای فروش رفته (COGS) برابر است با موجودی اول دوره، به‌اضافه‌ی خرید دوره، منهای موجودی پایان دوره. برای تخصیص بها به موجودی، طبق استاندارد حسابداری شماره ۸ ایران سه روش مجاز است: شناسایی ویژه، اولین صادره از اولین وارده (FIFO) و میانگین موزون. روش LIFO در ایران مجاز نیست.
بدون عدد درست COGS، سود ناخالص را نمی‌توانید حساب کنید. این عدد نشان می‌دهد چقدر پول واقعاً صرف کالایی شده که فروخته‌اید. در این مقاله فرمول، مثال عددی، روش‌های مجاز و تفاوت سیستم ادواری و دائمی را می‌بینید.
قبل از ادامه: محاسبه‌ی خودکار را امتحان کنید
اگر کارتان تولید یا بازرگانی است، محاسبه‌ی دستی زود خطا می‌دهد. در ۳ قدم نرم‌افزار را بسنجید:
- نوع کسب‌وکارتان را مشخص کنید: تولیدی، بازرگانی یا فروشگاهی.
- نسخه را انتخاب کنید: ویندوزی، تحت وب یا ابری.
- تست ۷ روزه رایگان را شروع کنید و یک خرید و یک فروش ثبت کنید.
برای شروع به صفحه‌ی نرم‌افزار حسابداری تولیدی قیاس بروید. اگر بازرگان هستید، نرم‌افزار حسابداری بازرگانی قیاس را ببینید.
بهای تمام شده کالای فروش رفته (COGS) چیست؟
COGS هزینه‌ی مستقیمی است که برای ساخت یا خرید کالاهای فروخته‌شده در یک دوره صرف شده است: کار، مواد و سربار. هزینه‌ی کالاهایی که تاپایان دوره فروخته نشده‌اند در آن نیست.
هدف از محاسبه‌ی COGS اندازه‌گیری هزینه‌ی واقعی کالاهایی است که مشتریان در آن دوره خریده‌اند. این عدد برای مدیر مهم است، چون نشان می‌دهد هزینه‌ی خرید و حقوق چقدر کنترل شده است. اعتباردهندگان و سرمایه‌گذاران هم از آن برای محاسبه‌ی سود ناخالص استفاده می‌کنند. بهای تمام شده‌ی کالاها بعد از درآمد در صورت سود و زیان می‌آید و سود ناخالص را می‌دهد.
فرمول بهای تمام شده کالای فروش رفته
بهای تمام شده کالای فروش رفته = موجودی اول دوره + خرید دوره − موجودی پایان دورهمنطقش ساده است. اول موجودی اول دوره را می‌گذارید، بعد خریدهای دوره را اضافه می‌کنید. این عدد کل کالای آماده‌ی فروش است. اما فقط می‌خواهید هزینه‌ی کالای فروخته‌شده را بدانید، پس موجودی پایان دوره را کم می‌کنید.
مثال: فروشگاه A یک خرده‌فروش لباس ورزشی و تجهیزات فضای باز با سه شعبه است. در پایان سال مالی:
| مورد | مبلغ (تومان) |
|---|---|
| موجودی اول دوره | 100٬000 |
| خرید دوره | 450٬000 |
| موجودی پایان دوره | 35٬000 |
بهای تمام شده کالای فروش رفته: 100٬000 + 450٬000 − 35٬000 = 515٬000 تومان.
با این عدد فروشگاه A می‌تواند خرید سال بعد را برنامه‌ریزی کند. می‌تواند هزینه‌ی هر دسته از محصولات را هم با فروش همان دسته مقایسه کند و حاشیه‌ی فروش هر محصول را ببیند.
برای شرکت تولیدی: بهای ساخت چطور حساب می‌شود؟
در تولید، قبل از COGS باید بهای تمام شده‌ی کالای ساخته‌شده را حساب کنید:
بهای ساخت = مواد مستقیم مصرفی + دستمزد مستقیم + سربار ساختبعد COGS می‌شود:
COGS = موجودی اول کالای ساخته‌شده + بهای کالای ساخته‌شده در دوره − موجودی پایان کالای ساخته‌شده(در فرمول دقیق‌تر، موجودی کالای در جریان ساخت اول و پایان دوره هم اضافه می‌شود.) اگر تولیدکننده هستید، از حسابداری تولیدی قیاس و ماژول نرم‌افزار بهای تمام شده استفاده کنید.
روش‌های محاسبه‌ی بها: کدام مجاز است؟
بعد از اینکه فرمول را فهمیدید، یک سوال می‌ماند: وقتی کالا را با قیمت‌های مختلف خریده‌اید، کدام قیمت به کالای فروخته‌شده می‌رسد؟
| روش | ایده | در ایران مجاز است؟ |
|---|---|---|
| شناسایی ویژه | هر واحد با بهای واقعی خودش حساب می‌شود | بله |
| FIFO (اولین صادره از اولین وارده) | اولین کالای خریداری‌شده، اولین کالای فروخته‌شده است | بله |
| میانگین موزون | میانگین وزنی قیمت‌ها برای همه‌ی واحدها | بله |
| LIFO (آخرین وارده، اولین صادره) | آخرین کالای خریداری‌شده، اولین فروخته‌شده است | خیر |
مثال عددی. موجودی اول: ۱۰۰ واحد به قیمت ۱۰٬۰۰۰ تومان. خرید: ۲۰۰ واحد به قیمت ۱۲٬۰۰۰ تومان. فروش: ۲۵۰ واحد.
| روش | بهای کالای فروش رفته | موجودی پایان (۵۰ واحد) |
|---|---|---|
| FIFO | 2٬800٬000 | 600٬000 |
| میانگین موزون | حدود 2٬833٬000 | حدود 567٬000 |
محاسبه‌ی FIFO: ۱۰۰ × ۱۰٬۰۰۰ + ۱۵۰ × ۱۲٬۰۰۰ = ۲٬۸۰۰٬۰۰۰. محاسبه‌ی میانگین موزون: ۳٬۴۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳۰۰ = ۱۱٬۳۳۳ تومان برای هر واحد.
وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود، FIFO معمولاً بهای کالای فروش‌رفته را کمتر و سود را بیشتر نشان می‌دهد. میانگین موزون بین دو حالت است. برای جزئیات بیشتر روش‌ها، مقاله‌ی بهترین روش ارزش‌گذاری موجودی را ببینید.
برای انتخاب روش، با حسابدار یا مشاور مالیاتی‌تان مشورت کنید، چون روش مورد قبول برای مالیات ممکن است محدودیت‌های خودش را داشته باشد.
سیستم ادواری یا دائمی؟
برای ثبت موجودی دو سیستم وجود دارد:
| ادواری | دائمی | |
|---|---|---|
| شمارش | در فاصله‌های زمانی (مثلاً هر سه ماه) | لحظه‌ای، با هر خرید و فروش |
| هزینه | کم | بیشتر؛ معمولاً به سیستم رایانه‌ای و بارکد نیاز دارد |
| دقت | مشکلات موجودی دیر دیده می‌شود | سوابق دقیق‌تر |
| گزارش سود | معمولاً در پایان دوره | هر زمان در طول دوره |
برای آشنایی با کنترل لحظه‌ای موجودی، مقاله‌ی نرم افزار مدیریت و کنترل موجودی چیست؟ و ماژول انبارداری قیاس را ببینید.
چه چیزهایی COGS را اشتباه می‌کند؟
عوامل زیادی روی عدد نهایی اثر دارد. این چهار مورد بیشترین خطا را می‌سازند:
- شمارش نادرست موجودی
- ثبت اشتباه فاکتور یا اطلاعات مواد
- تخصیص نامناسب سربار
- تغییر روش محاسبه بدون ثبت و توضیح
وقتی COGS درست محاسبه شود، برای مدیر و کاربران بیرونی (مثل اعتباردهندگان) ابزار مفیدی برای ارزیابی خرید و فروش است.
نرم‌افزار چه کمکی می‌کند؟
محاسبه‌ی دستی COGS با تعداد کالای کم ممکن است. با چند صد کالا و خرید و فروش روزانه، خطا زیاد می‌شود. نرم‌افزار حسابداری قیاس ماژول «تولید و بهای تمام شده» دارد. قبل از انتخاب هر نرم‌افزار، این سوال‌ها را بپرسید:
- از کدام روش تخصیص بها پشتیبانی می‌کند؟
- سیستم دائمی دارد یا ادواری؟
- سربار را چطور سرشکن می‌کند؟
- بهای تمام شده‌ی کالای ساخته‌شده را خودکار می‌دهد؟
تست ۵ دقیقه‌ای بهای تمام شده در دوره‌ی تست رایگان
| کار | چه چیزی را بررسی کنید؟ |
|---|---|
| دو خرید با قیمت متفاوت ثبت کنید | موجودی و قیمت ثبت می‌شود؟ |
| یک فروش ثبت کنید | بهای کالای فروش‌رفته خودکار محاسبه می‌شود؟ |
| روش تخصیص را بررسی کنید | کدام روش در دسترس است؟ |
| گزارش سود ناخالص بگیرید | عدد با محاسبه‌ی دستی شما می‌خواند؟ |
قیاس نسخه‌ی رایگان ندارد، اما ۷ روز تست رایگان و دمو دارد. دمو فقط محیط نرم‌افزار را نشان می‌دهد؛ برای این چهار کار به تست واقعی نیاز دارید.
بیشتر بخوانید
- اگر نسخه‌ی ابری می‌خواهید: نرم افزار حسابداری ابری قیاس
- برای انتخاب نرم‌افزار: کدام نرم افزار حسابداری مناسب کسب و کار من است؟
- برای مراحل خرید: راهنمای خرید نرم افزار حسابداری
- برای قیمت‌ها: صفحه‌ی لیست قیمت
اگر می‌خواهید از ابتدا شروع کنید، خرید نرم افزار حسابداری را ببینید و با کارشناسان قیاس مشورت کنید.
سوالات متداول
فرمول بهای تمام شده کالای فروش رفته چیست؟
موجودی اول دوره + خرید دوره − موجودی پایان دوره.
کدام روش‌های محاسبه‌ی بها در ایران مجاز است؟
طبق استاندارد حسابداری شماره ۸ ایران: شناسایی ویژه، اولین صادره از اولین وارده (FIFO) و میانگین موزون. روش LIFO مجاز نیست.
تفاوت FIFO و میانگین موزون چیست؟
در FIFO قیمت اولین کالای خریداری‌شده به اولین کالای فروخته‌شده تخصیص می‌یابد. در میانگین موزون، میانگین وزنی قیمت‌ها برای همه‌ی واحدها استفاده می‌شود.
بهای تمام شده‌ی کالای ساخته‌شده چطور محاسبه می‌شود؟
مواد مستقیم مصرفی، دستمزد مستقیم و سربار ساخت را جمع می‌کنند.
تفاوت سیستم ادواری و دائمی چیست؟
در ادواری موجودی در فاصله‌های زمانی شمرده می‌شود. در دائمی با هر خرید و فروش، لحظه‌ای ثبت می‌شود و سوابق دقیق‌تری می‌دهد.
آیا نرم‌افزار حسابداری بهای تمام شده را خودکار حساب می‌کند؟
قیاس ماژول «تولید و بهای تمام شده» دارد. برای دیدن روش‌های پشتیبانی‌شده، ۷ روز رایگان تستش کنید.
آیا قبل از خرید می‌توانم امتحان کنم؟
بله. قیاس ۷ روز تست رایگان دارد و دمو هم محیط نرم‌افزار را نشان می‌دهد. نسخه‌ی رایگان نداریم.
بهای تمام شده با سود ناخالص چه ارتباطی دارد؟
سود ناخالص برابر است با فروش منهای بهای تمام شده‌ی کالای فروش رفته.
بهای تمام شده را خودکار بگیرید
محاسبه‌ی دستی COGS برای چند کالا ساده است، اما با رشد کار خطا می‌دهد. ۷ روز وقت دارید ببینید قیاس عدد را درست حساب می‌کند یا نه. سه قدم: نوع کسب‌وکار، نسخه، شروع تست ۷ روزه. برای شروع به صفحه‌ی تولیدی قیاس بروید یا با کارشناسان ما تماس بگیرید.